Iris (perunika) i zumbul spadaju među najcenjenije ukrasne biljke koje se gaje iz rizoma i lukovica. Njihovi raskošni cvetovi i laka prilagodljivost čine ih čestim izborom u vrtovima, parkovima i profesionalnoj proizvodnji cveća. Međutim, upravo zbog načina razmnožavanja i skladištenja, ove biljke su često izložene raznim gljivičnim oboljenjima koja mogu ozbiljno ugroziti kvalitet sadnog materijala i cvetanje.
Najčešće bolesti javljaju se tokom skladištenja i ranih faza rasta, a ukoliko se ne prepoznaju na vreme, mogu dovesti do propadanja cele biljke.
IRIS sp. – Iris (perunika)
Skladišna plesan rizoma irisa
Prouzrokovač: Penicillium sp.
Javlja se i kod: gladiola (Gladiolus sp.)
Skladišna plesan rizoma irisa je jedna od najčešćih bolesti koje se javljaju tokom čuvanja sadnog materijala. Ova bolest se najčešće razvija u uslovima povećane vlažnosti i loše ventilacije, naročito ako su rizomi mehanički oštećeni prilikom vađenja ili transporta.
Simptomi bolesti
Na spoljašnjim ljuskama rizoma pojavljuju se:
- blago udubljene, jasno ograničene braon mrlje
- središnji deo mrlja ispunjen je karakterističnom sivo-plavom plesni
- zahvaćeni delovi postepeno omekšavaju i trule
U početnim fazama bolest može delovati bezazleno, ali se vrlo brzo širi i zahvata veći deo rizoma, čineći ga neupotrebljivim za sadnju.
Način širenja i uslovi pojave
- visoka relativna vlažnost vazduha
- skladištenje na toplim i zatvorenim mestima
- nedovoljno prosušeni rizomi
- prisustvo mehaničkih oštećenja
Preventivne mere
- vađenje rizoma po suvom vremenu
- pažljivo rukovanje bez povređivanja
- dobro prosušivanje pre skladištenja
- čuvanje u provetrenim prostorijama
- uklanjanje i uništavanje zaraženih rizoma
HYACINTHUS sp. – Zumbul
Zumbul je izrazito osetljiv na gljivična oboljenja lukovica, naročito u vlažnim uslovima.
Mrka palež cveta zumbula
Prouzrokovač: Rhizoctonia solani
Javlja se i kod: ljiljana (Lilium sp.)
Ovo oboljenje napada mlada, osetljiva tkiva u ranoj fazi rasta, često još dok se biljka nalazi u zemlji ili trapu.
Simptomi
- vršni deo cvasti prekriven crveno-mrkim, natrulim mrljama
- vrhovi listova često su natruli i deformisani
- cvetovi se ne razvijaju pravilno ili uopšte ne cvetaju
Infekcija najčešće nastaje kada mladi listovi i cvetna stabla prolaze kroz zaražen supstrat, naročito ako dolazi do mehaničkog oštećenja tkiva.
Uslovi koji pogoduju razvoju bolesti
- teško, zbijeno i vlažno zemljište
- neadekvatna drenaža
- sadnja u zaražen supstrat
- preterano zalivanje
Crna trulež lukovica zumbula
Prouzrokovač: Sclerotinia bulborum
Crna trulež je jedno od najopasnijih oboljenja lukovica, jer zahvata celu biljku i brzo dovodi do njenog propadanja.
Simptomi
- biljka zaostaje u porastu
- listovi venu, trunu i lako se odvajaju od lukovice
- unutrašnjost lukovice je natrula
- tkivo je gusto protkano hifama gljive
- između ljuski i na površini lukovice javljaju se bele, a kasnije crne sklerocije
Sklerocije omogućavaju gljivi da preživi u zemljištu više godina, što ovu bolest čini posebno opasnom u intenzivnoj proizvodnji.
Mere zaštite
- korišćenje zdravog, sertifikovanog sadnog materijala
- izbegavanje sadnje na zaraženim parcelama
- plodored (ne saditi lukovičaste biljke više godina na istom mestu)
- uklanjanje i uništavanje zaraženih biljaka
- dezinfekcija zemljišta i alata
Zaključak
Bolesti irisa i zumbula koje pogađaju rizome i lukovice predstavljaju ozbiljan problem kako za hobiste, tako i za profesionalne proizvođače cveća. Pravovremeno prepoznavanje simptoma, pravilno skladištenje i preventivne mere ključni su faktori u očuvanju zdravog sadnog materijala. Posebnu pažnju treba posvetiti higijeni, uslovima čuvanja i izboru zemljišta, jer su upravo ti faktori najčešći uzrok pojave gljivičnih oboljenja.
